ഇന്ത്യയിൽ ‘ഡിജിറ്റൽ ഡിടോക്സ്’ എന്ന ആശയം ഇന്ന് ദേശീയതല ചർച്ചയായി ഉയർന്നിരിക്കുകയാണ്. ഇതൊരു ജീവിതശൈലി പ്രചാരണമോ, വ്യക്തിഗത മാനസികാരോഗ്യത്തിന്റെ ആവശ്യമായ സംരക്ഷണക്രമമോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇപ്പോഴും വ്യക്തത പൂർണ്ണമായി ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
നിലവിലെ കണക്കുകൾ അനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യൻ യുവാക്കൾ ശരാശരി പ്രതിദിനം 5 മുതൽ 7. മണിക്കൂർ വരെ മൊബൈൽ സ്ക്രീനുകളിൽ ചിലവഴിക്കുന്നു. സോഷ്യൽ മീഡിയ ആപുകൾ ഡോപമിൻ റിവാർഡ് ലൂപ് ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ “വീക്കെൻഡ് ഡിജിറ്റൽ ഫാസ്റ്റ് ”, “നോ – ഫോൺ സൺഡേയ്സ് ”, “മൈൻഡ്ഫുൾ ടെക് ബ്രേക്ക്സ് ” പോലുള്ള സ്വമേധയാ ഉള്ള നിയന്ത്രണശ്രമങ്ങൾ ബെംഗളൂരു, കൊച്ചി, മുംബൈ മുതലായ നഗരങ്ങളിൽ അതിവേഗം വ്യാപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.മെട്രോ യൂത്ത് വിഭാഗത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ സൈലൻസ് റിട്രീറ്റ് കൾചർ ശ്രദ്ധേയമായ വരവേൽപ്പാണ് നേടുന്നത്, അതേസമയം ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, കേരളം എന്നിവിടങ്ങളിൽ നോ വൈഫൈ ഹോംസ്റ്റേ പാക്കേജസ് വരെ വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ആവശ്യപ്രകാരം സജ്ജീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അവസ്ഥ സങ്കീർണമാണ്. ഡിടോക്സ് എന്ന പേരിൽ താൽക്കാലികമായി ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് നിന്ന് മാറി നിൽക്കുന്ന പലരും, അവസാനം ഇൻസ്റ്റഗ്രാം റീൽ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ചെയ്യുന്നു. FOMOയും സോഷ്യൽ അലിപ്തതയുമെന്ന മാനസിക സമ്മർദങ്ങൾ കാരണം ‘ഡിജിറ്റൽ പോസ് ’ പോലും വലിയ തോതിൽ ‘ഡിജിറ്റൽ പെർഫോമൻസ് ’ ആയി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് വിദഗ്ധർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
മറ്റൊരുവശത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളും ഈ വെല്ലുവിളി തിരിച്ചറിഞ്ഞുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. രാജ്യത്തെ IITകൾ പോലും “ഇമോഷണലി സേഫ് ഓഫ്ലൈൻ സോൺസ് സജ്ജീകരിച്ചു വരികയാണ്. കേരളത്തിൽ ചില സ്കൂളുകൾ “ഗ്രീൻ പീരിയഡ് — നോ സ്ക്രീൻസ്, ഒൺലി ഹ്യൂമൻ ഇന്ററാക്ഷൻ ” പോലുള്ള ആശയങ്ങൾ നടപ്പാക്കിത്തുടങ്ങി. മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തലനുസരിച്ച്, “ഇത് ഒരു ലക്ഷ്വറി ലൈഫ്സ്റ്റൈൽ ട്രെൻഡ് അല്ല; പൊതുജനാരോഗ്യപരമായ അടിയന്തര ആവശ്യമാണ്. മുഴുവൻ ആബ്സെൻസ് അല്ല, ബാലൻസിൻന്മേൽ നിർമിച്ച മൈൻഡ്ഫുൾ ടെക്നോളജി യൂസേജ് തന്നെയാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് യഥാർത്ഥമായി യോജിച്ചത്.”
അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇന്ത്യയിലെ ഡിജിറ്റൽ ഡിടോക്സ് ഒരു അതിവേഗം മാഞ്ഞുപോകുന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയ ട്രെൻഡ് എന്നതിലുപരി, ടെക് തളർച്ചയോട് സമൂഹം സ്വയമറിവോടെ പ്രതികരിക്കുന്ന ഗൗരവമുള്ള സാംസ്കാരിക പരിണാമമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. അതിന് യഥാർത്ഥ സ്ക്രീൻ മോചനം പ്രാപിക്കാനാകുമോ, അതോ ‘screenless life aesthetics’ എന്ന പുതിയ virtual identity-യിലേക്കു മാത്രമായി മാറിപോകുമോ എന്നത്, നിർണയിക്കപ്പെടേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.
